Leesgids

Christelijke mystiek: van Meister Eckhart tot Hildegard van Bingen

Een leesgids van Boek aan Boord8 min lezen · 60 boeken

Wat is christelijke mystiek?

Mystiek is het verlangen om God niet alleen te kennen uit boeken of preken, maar zelf te ervaren. In het christendom loopt die stroom als een ondergrondse rivier door de eeuwen heen: van de woestijnvaders in Egypte tot de begijnen in de Lage Landen, van de Rijnlandse mystici tot de karmelieten in Spanje.

De mystici beschrijven allemaal een weg naar binnen. Via stilte, gebed en overgave laat je los wat je denkt te weten, tot er ruimte ontstaat voor iets wat groter is dan jij. Wat ze daar vinden, beschrijven ze met woorden als licht, liefde, eenheid en stilte. Juist die taal maakt hen zo herkenbaar voor zoekers uit andere tradities, en voor wie zich verdiept in meditatie of non-dualiteit.

Begin hier

Voor een eerste kennismaking zijn dit de toegankelijkste boeken. Waarom de mystici nu van belang zijn van theoloog Frederick Bauerschmidt legt helder uit wat de mystici ons vandaag nog te zeggen hebben. Zaden van contemplatie van de trappist Thomas Merton is kort en tijdloos. Omhoog vallen van de franciscaan Richard Rohr gaat over de tweede helft van het leven. En Anselm Grün en Henri Nouwen schrijven over stilte en spiritualiteit op een manier die je meteen kunt toepassen. Een levendige biografie van de heilige die alles weggaf is Franciscus van Assisi van Aldo Cazzullo.

Meister Eckhart: God loslaten om God te vinden

Meister Eckhart (rond 1260-1328) was een Duitse dominicaan die in zijn preken dingen zei die zijn tijdgenoten schokten. Hij sprak over de “grond van de ziel” waar God en mens één zijn, en over gelatenheid: alles loslaten, zelfs je beelden van God. Hij werd van ketterij beschuldigd, maar geldt vandaag als een van de grootste denkers van het Westen. Begin met Over God wil ik zwijgen, zijn preken in de prachtige vertaling van dichter C.O. Jellema. Wie Eckhart als gids voor de eigen innerlijke weg wil lezen, vindt in Meester Eckeharts weg tot kosmisch bewustzijn van K.O. Schmidt een toegankelijke uitleg. Kort en helder is De weg van Eckhart, met teksten en commentaar van Ton van der Stap.

Hildegard van Bingen: het levende licht

Hildegard van Bingen (1098-1179) was abdis, visionair, componist en geneeskundige, en werd in 2012 uitgeroepen tot kerklerares. Ze zag haar hele leven visioenen van wat ze het “levende licht” noemde, en schreef over de viriditas, de groene kracht van God die in alle levende dingen stroomt. Veel van onze lezers kennen haar van haar kruidenwijsheid; deze boeken laten de mystica, dichteres en profetes zien. En Susan Smit verdiepte zich in haar voor Terug naar Hildegard. Over Hildegard en andere eigenzinnige vrouwen schreef Luit van der Tuuk Moeders, mystici en maîtresses.

De weg naar binnen

Teresa van Ávila beschreef in Innerlijke burcht de ziel als een kasteel met zeven woningen, met God in het centrum. De anonieme Engelse schrijver van De wolk van niet-weten leerde rond 1380 een vorm van gebed die veel lijkt op stille meditatie: alle gedachten loslaten en met één verlangen van liefde de wolk in gaan. En Evelyn Underhill schreef met Mystiek een klassieke studie over de mystieke weg, die al meer dan een eeuw gelezen wordt. André van der Braak verbindt in Gnosis Oost en West de innerlijke weg van het christendom met die van het Oosten.

Wie een christelijke meditatieweg zoekt, vindt die in Wegen naar westerse meditatie van Bastiaan Baan, priester van de Christengemeenschap. Hij put uit vijftig jaar eigen oefening, uit het johanneïsche christendom en de rozenkruisers, en uit de aanwijzingen van Rudolf Steiner. Over de Franse mystica Simone Weil, die aandacht de zuiverste vorm van gebed noemde, schreef Jan Mulock Houwer het heldere Simone Weil – Wat zij nalaat voor een seculiere wereld. Over haar aandachtsleer gaat het kleine De zachte kracht van de aandacht. De trappist Thomas Keating bracht het stille gebed terug met Leven uit liefde, en Evelyn Underhill schreef het kleine meesterwerk Het spirituele leven. Mirjam van der Vegt helpt je stil te worden met Koester je hart en het prachtig geïllustreerde Eeuwenoude stilte hier en nu. Hoe de regel van Benedictus werkt in je gezin of op je werk, laat Wil Derkse zien in Een levensregel voor beginners, en Annemie Struyf nam een kijkje achter de muren van een slotklooster in In hemelsnaam. Kloosterwijsheid voor thuis vind je in Kloosterwijsheid vandaag van Maria van Mierlo en in Wijsheid van een abt. Hoe een VN-diplomaat tegelijk mysticus was, laat De weg naar binnen over Dag Hammarskjöld zien. Het bekroonde De kracht van rust van Mirjam van der Vegt brengt de stiltetraditie naar een druk leven. Nieuw zijn De drievoudige weg van Bonaventura, over zuivering, verlichting en vereniging, en Heilig leven van Rowan Williams. Een korte kennismaking met de stichter van de jezuïeten is Maak kennis met Ignatius van Loyola.

Jezus als mysticus

Steeds meer schrijvers kijken met nieuwe ogen naar Jezus zelf. Adyashanti, geschoold in zen, leest in Jezus de mysticus de evangeliën als een beschrijving van het pad van ontwaken. Richard Rohr laat in Het Christus mysterie zien dat “Christus” geen achternaam is, maar een naam voor de goddelijke aanwezigheid in alles wat bestaat. Twee boeken die een brug slaan tussen christendom en non-dualiteit. Henri Nouwens geliefde klassieker over bidden, Met open handen, verschijnt opnieuw, en Friedrich Weinreb leest Het evangelie van Markus vanuit de joodse mystieke traditie. Uit de gnostische stroming komt Het Evangelie van de Pistis Sophia, een oude tekst waarin Jezus zijn leerlingen inwijdt in de weg van de ziel. Wie dieper de bronnen in wil, vindt hier ook Enneaden van Plotinus, Dionysius de Areopagiet van Michiel ter Horst, De schitterende steen & Het boekje met verklaring van Jan van Ruusbroec, Bron van wijsheid van Laurence Freeman en Het Evangelie van Thomas van Erik van Ruysbeek en Marcel Messing.

Nieuw aan boord: Hadewijch in hedendaags Nederlands

De dertiende-eeuwse mystica Hadewijch is nu goed leesbaar in de vertalingen van Agnes Hoffschulte. Ootmoed bevat haar visioenen, Tumult haar brieven over Minne. Wie een breder overzicht zoekt, vindt dat in Oog in oog van Kick Bras, dat in Trouw vijf sterren kreeg.

De woestijnvaders en Simone Weil

De vroegste christelijke mystiek ontstond in de Egyptische woestijn. In Stemmen uit de stilte II lees je de vaderspreuken, nu compleet uit het Grieks vertaald, en Maria van Egypte vertelt het leven van de bekendste woestijnmoeder. Over de twintigste-eeuwse mystica Simone Weil schreef Frits de Lange de bekroonde biografie In alles tot het uiterste.

Stil gebed met Teresa en Jan van het Kruis

Wil je zelf leren bidden zoals de Spaanse mystici, dan is dit een goede gids. Karmelietes Elisabeth Peeters bestudeert Teresa van Ávila al ruim veertig jaar en vertaalde haar werk in het Duits.

Veelgestelde vragen

Op zoek naar nog meer? In de categorie Gnostiek & Esoterie vind je alle boeken die we hierover verkopen.

Samengesteld door Boek aan Boord, online boekhandel voor spiritualiteit, persoonlijke groei en gezondheid. Bijgewerkt in oktober 2026.