Terug naar Hildegard

Susan Smit over Hildegard von Bingen

Na De heks van Limbricht en Heks keert Susan Smit terug naar de geschiedenis, nu naar een van de grootste mystica’s van Europa. Hildegard von Bingen (1098-1179) was abdis, kreeg visioenen, genas met kruiden en componeerde muziek die nog altijd wordt gezongen. In 2012 werd ze heilig verklaard en tot kerklerares benoemd. In Terug naar Hildegard laat Smit twee vrouwen, met acht eeuwen ertussen, haar spoor volgen.

Lies, eind jaren zeventig

Lies groeit op in een streng gelovig gezin. Haar vader verbiedt haar zelfs om bij haar grootouders langs te gaan, omdat die te lichtvoetig met het geloof omgaan. Als ze gaat studeren in het vrije Amsterdam, zoekt ze haar geluk in nieuwe vriendschappen en een eerste liefde. In de bibliotheek vindt ze een eeuwenoud boek met wonderlijke afbeeldingen: de Scivias, het visioenenboek van Hildegard. Lies vertelt haar verhaal zelf, en je leest mee hoe ze zich door de boeken over Hildegard heen werkt. Ze schrikt van de strenge zelfkastijding in het klooster, en ze ontdekt hoe vrij Hildegard eigenlijk dacht over de ziel, over goed en kwaad en over de vrouw.

Richardis, 1142

De tweede lijn speelt in de twaalfde eeuw. De jonge edelvrouw Richardis von Stade treedt in bij het klooster van Hildegard, die ze bewondert om haar kennis van kruiden, planten en muziek. Als ze ontdekt dat Hildegard visioenen heeft, helpt ze haar om ze onder woorden te brengen, samen met de monnik Volmar. Die vriendschap is historisch: Richardis was jarenlang Hildegards naaste vertrouweling bij het schrijven van de Scivias. Maar haar machtige familie heeft andere plannen, en ook in de Kerk zijn er mannen die de twee vrouwen uit elkaar willen drijven. Op de achtergrond spelen de politiek van de adel en de Tweede Kruistocht.

Hoe het boek ontvangen werd

Susan Smit liet zich al ruim tien jaar door Hildegard inspireren voordat ze over haar durfde te schrijven. In een interview met het Nederlands Dagblad vertelt ze dat ze lang aarzelde: “Dat was te aanmatigend en te groot.” Hildegard een heks noemen doet ze nadrukkelijk niet. Ze ziet haar als een verwante geest en als een van de vrouwelijke mystici die de Kerk lang aan de rand hield.

De roman kwam binnen op nummer 3 van de bestsellerlijst en werd binnen een week herdrukt. De Boekenkrant gaf vier sterren en Happinez noemde het een verhaal over de zoektocht naar innerlijke vrijheid. Er zijn ook kritischere geluiden: een recensent op het blog Neeltje Leeft vond het onderzoek indrukwekkend, maar de details over kruiden, theologie en kerkpolitiek op den duur wat zwaar. Houd je van veel achtergrond, dan is dat juist een pluspunt.

Vragen over dit boek

Is Terug naar Hildegard waargebeurd? Deels. Hildegard von Bingen en Richardis von Stade bestonden echt, en hun vriendschap en het werk aan de Scivias zijn historisch. Lies en haar verhaal in de jaren zeventig zijn verzonnen.

Moet je eerst iets over Hildegard weten? Nee. De roman legt onderweg uit wie ze was. Wil je daarna verder lezen, dan vind je haar eigen werk en biografieën in onze leesgids over Hildegard von Bingen.

Waarom dit boek aan boord is

Susan Smit schrijft al twintig jaar over vrouwen die hun eigen weg gaan, over natuurwijsheid en spiritualiteit buiten de gebaande paden. In deze roman komen die draden samen: de visionair, de kruidenkenner, de vrouw die zich niet liet wegzetten, en een jonge vrouw van nu die in een oud boek haar eigen stem vindt. Houd je van historische romans met diepgang en een spirituele laag, dan is dit een boek om in weg te zinken.

Het boek telt 352 pagina’s en verscheen in oktober 2026 bij Lebowski.

Meer van Susan Smit? Bekijk al haar boeken op volgorde, met een leesadvies.

Ook interessant: onze gidsen over christelijke mystiek en spirituele romans.