Leesgids

Familieopstellingen: wat is het en welke boeken helpen?

Een leesgids van Boek aan Boord7 min lezen · 33 boeken

Wat is een familieopstelling?

Bij een familieopstelling zet je de leden van je familie neer in een ruimte, bijvoorbeeld door andere mensen, poppetjes of kaarten. Hoe ze tegenover elkaar staan, wie wegkijkt en wie ontbreekt: dat vertelt vaak meer dan woorden. De methode is ontwikkeld door de Duitse psychotherapeut Bert Hellinger. Hij zag dat in elke familie een paar eenvoudige “ordeningen” spelen: iedereen hoort erbij, geven en nemen moeten in balans zijn, en wie er eerder was, heeft een eigen plek. Als zo’n ordening verstoord is, bijvoorbeeld omdat een familielid werd buitengesloten of vergeten, kan dat generaties later nog doorwerken. Een heldere eerste kennismaking is De kracht van familieopstellingen van Vincent van der Burg.

Hoe gaat een opstelling in de praktijk?

Je komt met een vraag: waarom lukt het niet in de liefde, waarom voel ik me zo schuldig tegenover mijn moeder, waarom blijf ik vastlopen in mijn werk? Een begeleider helpt je die vraag op te stellen. In een groep kies je mensen die voor jouw familieleden gaan staan; zij voelen vaak opvallend precies aan wat er speelt. Daarna zoekt de begeleider samen met jou naar een beeld waarin iedereen een goede plek krijgt. Deze boeken beschrijven hoe dat gaat, met veel voorbeelden uit de praktijk.

Zelf aan de slag: opstellen met kaarten

Je hoeft niet meteen naar een groep. Met kaarten of figuren kun je thuis je familie neerleggen en kijken wat er gebeurt. Opstellen met kaarten van Stefanie Menzel helpt je daar stap voor stap bij, ook bij vragen over werk of gezondheid.

Als familietrauma doorwerkt

Oorlog, verlies, armoede of geheimen: wat een vorige generatie niet kon verwerken, komt soms terug bij hun kinderen en kleinkinderen. In angsten, in het lichaam, in patronen die nergens vandaan lijken te komen. Mark Wolynn beschrijft in Het is niet met jou begonnen hoe je die erfenis herkent, en hoe je haar kunt teruggeven. In In je hart nog een kind beschrijft Gera de Jong hoe oude patronen uit je gezin doorwerken in je volwassen leven, en wat systemisch werk daarin kan doen. Lies Clerx beschrijft in Wat ik wél doorgeef hoe je de cirkel van familietrauma zacht kunt doorbreken. Soms draagt een kind iets van zijn familie: dat beschrijft Ingrid Dykstra in Kind en familielot, en Bibi Schreuder in Ik ben kind dus ik voel waar mijn ouders zijn. Over opstellingen bij ziekte schreef Stephan Hausner het standaardwerk Zelfs als het me mijn leven kost.

Voorouders, rituelen en de ziel

Familieopstellingen raken aan iets wat veel oude culturen al wisten: we staan in een lange rij van voorouders. Daan van Kampenhout verbindt opstellingen met sjamanistische rituelen, ook bij collectieve trauma’s. Lees bijvoorbeeld De tranen van de voorouders. Wilfried Nelles beschrijft in De wereld waarin wij leven het pad van de ziel, van embryo tot oudere. Kitlyn Tjin A Djie en Irene Zwaan beschrijven in De familieziel hoe je familiegeschiedenis je kan helpen.

Voor begeleiders, coaches en therapeuten

Werk je zelf met opstellingen of systemische vragen? Dan zijn dit naslagwerken om naar terug te grijpen, van vakmanschap in de begeleiding tot opstellingen in organisaties. Astrid Hart schreef met Opstellingen met vakmanschap een boek over wat een goede begeleider doet, en vooral laat.

Het Nieuwe Opstellen van Hylke Bonnema

Psycholoog Hylke Bonnema leerde het vak van Bert Hellinger zelf en ontwikkelde zijn eigen aanpak: Het Nieuwe Opstellen. Daarin staan gevoel en intuïtie centraal, meer dan sturen en analyseren. Begin met Van spanning naar spirit als je zelf aan de slag wilt, of lees Het nieuwe opstellen als je coach of opsteller bent. Meer over hem lees je op onze pagina over Hylke Bonnema.

Veelgestelde vragen

Wil je verder lezen over trauma en heling? Bekijk dan onze top 10 boeken over trauma of het thema Helen van trauma.

Meer boeken over dit thema vind je in onze winkel, in de categorie Innerlijk werk.

Samengesteld door Boek aan Boord, online boekhandel voor spiritualiteit, persoonlijke groei en gezondheid. Bijgewerkt in oktober 2026.