Kan een chimpansee vooruitdenken? Nemen dieren afscheid van elkaar? In Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? laat bioloog Frans de Waal zien dat dieren veel meer kunnen dan de wetenschap lange tijd aannam, en dat het probleem vaak bij ons lag: we stelden de verkeerde vragen.
Hoe slim zijn dieren echt?
Het voorwoord begint in Burgers’ Zoo in Arnhem, waar De Waal zijn loopbaan begon. Op een koude novemberochtend ziet hij hoe chimpanseevrouw Franje al het stro uit haar slaapkamer verzamelt en meeneemt naar het buiteneiland. Ze zit op dat moment nog binnen, in de warmte. Het lijkt erop dat ze zich voorbereidt op een kou die ze nog niet voelt. Een ander verhaal gaat over Kuif, die een geadopteerd jong de fles leerde geven. Als ze voor een voeding naar binnen werd geroepen, liep ze eerst langs haar vrienden in de groep om ze een kus te geven, en maakte ze slapende groepsgenoten wakker om afscheid te nemen. Zulke voorvallen zijn voor De Waal het begin van een vraag. Daarna volgt het onderzoek: experimenten die moeten uitwijzen of er echt sprake is van planning en vooruitdenken.
Het boek beschrijft ook hoe lang dat soort vragen taboe was. Een groot deel van de twintigste eeuw zag de wetenschap dieren als machines die op prikkels reageren of als robots met ingebouwde instincten. Wie dieren gevoelens of bedoelingen toeschreef, werd weggezet als naïef. De Waal brengt de geschiedenis van zijn vakgebied tot leven en laat zien wat er sinds die tijd is ontdekt: kraaien die werktuigen maken, ratten die spijt lijken te hebben, inktvissen die gezichten herkennen. Het boek verscheen in 2016 als Are We Smart Enough to Know How Smart Animals Are? en is opgebouwd in negen hoofdstukken, met titels als Sociale vaardigheden, De tijd zal het leren en Over spiegels en glazen potten. Achterin staan een verklarende woordenlijst en een uitgebreide bibliografie.
Over Frans de Waal
Frans de Waal (1948-2024) begon als onderzoeker bij de chimpansees in Arnhem en werd hoogleraar psychologie aan Emory University in Atlanta, waar hij het Living Links Center leidde. Hij schreef met humor en in gewone taal, voor iedereen die zich weleens afvraagt wat er in het hoofd van een dier omgaat. Zijn laatste boek is Mijn geestverwanten. Deze paperback van uitgeverij Olympus telt 336 bladzijden.
Veelgestelde vragen
Is het boek moeilijk voor wie geen bioloog is?
Nee. De Waal vermijdt vakjargon zoveel mogelijk en wisselt verhalen over dieren af met heldere uitleg van experimenten.
Over welke dieren gaat het boek?
Niet alleen over mensapen. De Waal bespreekt ook onder meer kraaien, dolfijnen, olifanten en inktvissen.
