Een jongetje vroeg Frans de Waal ooit: “Weten dieren dat wij mensen zijn?” Het antwoord was nee. Dieren zien geen reden om ons als een aparte categorie wezens te beschouwen, want we lijken te veel op hen. Met die anekdote opent Mijn geestverwanten, het laatste boek van de beroemde primatoloog, met als ondertitel De erkenning van het innerlijke leven van dieren.
Hebben dieren een innerlijk leven?
Een paar decennia geleden kreeg iedereen die beweerde dat dieren bewustzijn en emoties hebben, kritische vragen. Dieren werden gezien als een soort machines die op instinct draaien. In zestig jaar is dat volledig omgeslagen. Wetenschappers erkennen nu dat dieren voelen, plannen en een eigen binnenwereld hebben. De Waal beschrijft die ommekeer vanuit zijn eigen ervaring, met de mensen die hij onderweg ontmoette en met wie hij samenwerkte.
Het boek volgt die geschiedenis in zeven hoofdstukken. Van “dieren als robots”, over de tijd waarin De Waal van chimpansees ging houden en het behaviorisme ging haten, via de ethologie en de spiegeltest, tot empathie bij dieren en wat al deze kennis zegt over onszelf als dieren. Onderweg komen de pioniers aan bod die het onderzoek naar dierencultuur en theory of mind mogelijk maakten.
Een boek dat anderen afmaakten
Frans de Waal overleed in 2024, voordat het boek af was. Hij liet documenten en audio-opnamen achter met aanwijzingen voor zijn vrouw Catherine Marin en voor drie wetenschappers met wie hij in zijn laatste weken nog sprak: Stephanie Preston, Peter Verbeek en Sarah Brosnan. Zij voltooiden de laatste hoofdstukken en de epiloog. Dat maakt Mijn geestverwanten tot een bijzonder afscheid: een terugblik op een leven lang onderzoek, afgemaakt door de mensen die hem het best kenden.
Waarom dit boek ertoe doet
De Waal stelt dat de westerse religie en filosofie de mens lang overdreven bewonderd hebben als de enige intelligente levensvorm. Nu onze verhouding met de natuur onder druk staat, is het volgens hem tijd om opnieuw te kijken naar wat dieren voelen en denken, en dus ook naar onze eigen plek in de natuur. Wie zich verbonden voelt met dieren, vindt hier wetenschappelijke onderbouwing voor een gevoel dat kinderen vaak al hebben.
Bij ons vind je ook eerder werk van De Waal, zoals Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?, Mama’s laatste omhelzing over emoties bij dieren, en De bonobo en de tien geboden. Mijn geestverwanten telt 384 pagina’s en verscheen bij Atlas Contact.
Veelgestelde vragen
Heeft Frans de Waal dit boek zelf geschreven?
Grotendeels wel. De laatste hoofdstukken en de epiloog zijn na zijn dood voltooid door drie collega’s en zijn vrouw, op basis van zijn aanwijzingen.
Is het boek moeilijk?
Nee. De Waal schreef voor een breed publiek, met anekdotes en zonder vakjargon.
