Leesgids
Gnostiek: de mooiste boeken over gnosis, Nag Hammadi en het Evangelie van Thomas
In december 1945 vond een boer bij het Egyptische Nag Hammadi een afgesloten kruik. Daarin zaten oude geschriften die eeuwenlang verborgen waren gebleven, met een heel ander beeld van Jezus: een leraar van het licht in ieder mens.
Gnosis betekent kennis, in de zin van innerlijk weten. In deze gids vind je de mooiste boeken over de gnostiek, het Evangelie van Thomas en de Pistis Sophia, en lees je onderaan meer over de raadselachtige essenen.
Om mee te beginnen
Wat staat er nu eigenlijk in die oude teksten? Bram Moerland legt het stap voor stap uit in Gnosis en gnostiek. Volgens hem draait de gnostiek uiteindelijk om liefde die je bevrijdt. Wil je de teksten zelf lezen, dan vind je alle Nag Hammadi-geschriften in het Nederlands in De Nag Hammadi-geschriften van Jacob Slavenburg. De standaarduitgave in het Engels is The Nag Hammadi Scriptures onder redactie van James M. Robinson.
-
Gnosis en gnostiek
€26,50 -
De Nag Hammadi-geschriften
€69,50 -
The Nag Hammadi Scriptures
€39,95
Het Evangelie van Thomas
Het bekendste geschrift uit de kruik is het Evangelie van Thomas, met 114 uitspraken van Jezus. Wie de tekst wil lezen zoals hij in de handschriften staat, kiest de zorgvuldige vertaling van nieuwtestamenticus Riemer Roukema in Het evangelie van Thomas. Bram Moerland vertaalt en bespreekt de uitspraken in zijn Het Evangelie van Thomas, en Erik van Ruysbeek maakte de uitgave uit de Marcel Messing Bibliotheek. Ton Westenbroek leefde jarenlang met de tekst. In Mijn Thomas-Evangelie schreef hij bij elke uitspraak een korte toelichting en een zin om mee te nemen in je dag.
-
Het evangelie van Thomas
€18,99 -
Het Evangelie van Thomas
€26,50 -
Het Evangelie van Thomas
€22,99 -
Mijn Thomas-Evangelie
€15,00
De Pistis Sophia
Na zijn opstanding bleef Jezus volgens de Pistis Sophia nog elf jaar bij zijn leerlingen, om hen te onderwijzen over de geheimen van het licht. Je leest de tekst in Het Evangelie van de Pistis Sophia. John van den Bergbeschrijft in Het woord van de Pistis Sophia hoe Isis, Osiris en Horus in de Egyptische mysteriescholen van de vierde eeuw nieuwe namen kregen.
Innerlijk weten, in Oost en West
Gnosis bestaat niet alleen in het vroege christendom. Filosoof André van der Braak volgt het bevrijdende innerlijke weten in Gnosis Oost en West van de christelijke mystiek tot zen en advaita. De Utrechtse hoogleraar Gilles Quispel wijdde zijn leven aan de gnostiek en werkte mee aan het onderzoek naar het Thomas-evangelie. Zijn verhaal lees je in Gnosis als wereldreligie. En in Hermes Trismegistus volgt Jacob Slavenburg de verwante hermetische wijsheid van Egypte tot Amsterdam.
-
Gnosis Oost en West
€22,90 -
Gnosis als wereldreligie
€28,25 -
Hermes Trismegistus
€29,99
De essenen
Over de essenen, de Joodse gemeenschap die vaak met Qumran en de Dode-Zeerollen wordt verbonden, verschijnen in het Nederlands geen nieuwe boeken meer. In het Engels zijn er twee bijzondere titels. Edmond Bordeaux Székely zei dat hij in het Vaticaan oude handschriften met de leer van de essenen had gevonden, en vertaalde die als The Essene Gospel of Peace. Historici twijfelen aan die handschriften, maar het boek raakte wereldwijd veel lezers. In Jesus and the Essenes beschrijft hypnotherapeute Dolores Cannon hoe een cliënt zich onder hypnose een leven herinnerde als leraar in Qumran, die de jonge Jezus onderwees.
Een persoonlijke ingang
Francien van de Beek gebruikt het Evangelie der Waarheid uit Nag Hammadi als gids op haar eigen zoektocht naar eenheid in Waanzinnige wijsheid.
Twee aanvullingen
Gnosis in de Oudheid van Roelof van den Broek is een helder overzicht van de gnostische beweging en de vondst van Nag Hammadi. In de Gooische Bijbel lees je zelf de apocriefe teksten, zoals Henoch, Thomas en Maria Magdalena, in de vertaling van Pieter Oussoren.
Veelgestelde vragen
Wat is gnosis?
Gnosis is Grieks voor kennis. In de gnostiek gaat het om kennis uit eigen ervaring: een innerlijk weten van wie je werkelijk bent, en van het goddelijke licht in jezelf. Gnostici zagen dat weten als de weg naar bevrijding.
Wat zijn de Nag Hammadi-geschriften?
In 1945 werden bij Nag Hammadi in Egypte dertien oude boeken gevonden, met samen ruim vijftig teksten uit de eerste eeuwen van het christendom. Veel ervan waren tot dan toe alleen bekend uit de geschriften van hun tegenstanders. Bekende teksten zijn het Evangelie van Thomas, het Evangelie van Filippus en het Evangelie van de Waarheid.
Wat is het Evangelie van Thomas?
Het Evangelie van Thomas is een verzameling van 114 uitspraken van Jezus, de logia. Het vertelt geen levensverhaal en gaat niet over kruisiging of opstanding. De uitspraken nodigen uit om naar binnen te kijken, zoals in de bekende zin dat het koninkrijk in je is en buiten je.
Wie waren de essenen?
De essenen waren een Joodse gemeenschap die leefde van ongeveer de tweede eeuw voor tot de eerste eeuw na Christus. Schrijvers als Flavius Josephus en Philo beschrijven hen als een sobere groep die bezit deelde en veel aandacht had voor reinheid en gebed. Veel onderzoekers verbinden hen met Qumran, waar vanaf 1947 de Dode-Zeerollen werden gevonden. In spirituele boeken worden de essenen vaak in verband gebracht met Johannes de Doper en Jezus, al is dat historisch niet bewezen.
Wat is de Pistis Sophia?
De Pistis Sophia is een gnostische tekst die bewaard is gebleven in een oud handschrift dat in de achttiende eeuw in Londen terechtkwam. Het verhaal speelt in de jaren die Jezus volgens de tekst na zijn opstanding met zijn leerlingen doorbracht. Pistis Sophia betekent geloof en wijsheid, en is ook de naam van een goddelijke gestalte die in het verhaal haar weg terug naar het licht zoekt.
Samengesteld door Boek aan Boord, online boekhandel voor spiritualiteit, persoonlijke groei en gezondheid. Bijgewerkt in oktober 2026.
Mis geen nieuwe leesgids
Elke week boekentips van de kapitein, en als eerste de nieuwe leesgidsen en titels.
Geen spam, afmelden kan altijd met één klik.
