Gaslighting is een vorm van emotionele manipulatie waarbij iemand je stap voor stap laat twijfelen aan je eigen waarneming, gevoel en geheugen. Het woord komt van het toneelstuk Gas Light uit 1938, en de bekende film Gaslight uit 1944, waarin een man zijn vrouw laat geloven dat ze gek wordt, onder meer door de gaslampen in huis zwakker te laten branden en dat daarna te ontkennen.

Veelgehoorde zinnen zijn: “Dat heb ik nooit gezegd”, “Je bent veel te gevoelig”, “Je verbeeldt je dingen”, “Niemand anders heeft daar last van” en “Je weet zelf niet meer wat je zegt”. Eén zo’n zin maakt iemand nog geen gaslighter. Het gaat om een patroon dat steeds terugkomt.

Je twijfelt steeds vaker aan jezelf, verontschuldigt je voortdurend, voelt je verward of “te gevoelig”, en controleert of je dingen wel goed hebt onthouden. Vaak voel je diep van binnen dat er iets niet klopt, maar kun je niet goed zeggen wat. Robin Stern beschrijft die signalen helder in Het gaslighteffect.

Veel mensen herkennen het: een gesprek dat rondjes draait, steeds van onderwerp wisselt en vol tegenstrijdigheden zit, tot je niet meer weet waar het over ging. Dat wordt ook wel word salad genoemd. Het lijkt op de verwarringstechniek uit de hypnose, waarbij iemand je eerst in de war brengt en daarna een duidelijke boodschap geeft, zoals “je overdrijft” of “laat het nou maar”. Juist als je hoofd vol is, neem je zo’n zin makkelijker over. Het helpt om het gesprek te stoppen, op te schrijven wat er gezegd is en er later met een helder hoofd op terug te komen.

Nee. Gaslighting komt veel voor bij mensen met narcistische trekken, maar kan ook in families, vriendschappen of op het werk gebeuren, soms zelfs zonder dat de ander het bewust doet. Meer over narcisme lees je in onze gids Herstel na narcistisch misbruik.

Schrijf op wat er gebeurt, zodat je je eigen herinnering kunt vertrouwen. Praat met mensen buiten de relatie die je vertrouwt, en stel je grenzen. Ga niet eindeloos in discussie over wat er “echt” gebeurd is.