Bij het brandende braambos ziet Mozes God in het licht. Later, hoog op de Sinaï, ontmoet hij God in het donker, en precies die beweging maakt Over het leven van Mozes de wetgever van Gregorius van Nyssa tot een van de bronnen van de christelijke mystiek. Hoe hoger Mozes klimt, hoe minder hij kan zien, want het goddelijke ligt volgens Gregorius voorbij alle kennis en begrip, en wordt alleen bereikt door niet te weten en niet te zien.
Gregorius schreef dit boek in twee delen. Eerst volgt hij het leven van Mozes zoals de Bijbel het vertelt, van de geboorte en de uittocht uit Egypte tot de ontmoeting op de berg, met zijn eigen commentaar erbij. Het tweede en grootste deel leest datzelfde leven opnieuw, nu als beeld van de geestelijke reis van de mens. De tocht door de woestijn wordt zo de weg van de ziel, en elke gebeurtenis krijgt een diepere betekenis.
Wat is epektasis?
Met dat woord wordt de meest oorspronkelijke gedachte van Gregorius aangeduid. Het komt uit het beeld van Paulus, die zich uitstrekt naar wat voor hem ligt. Omdat God oneindig is, kan de groei van de ziel nooit afgerond zijn, en daarom bestaat volmaaktheid voor Gregorius in een voortgang zonder einde. Juist dat verlangen naar meer is volgens hem de kern van het geestelijke leven. Dat maakt deze tekst uit de vierde eeuw verrassend troostend voor iedereen die op de innerlijke weg het gevoel heeft nooit aan te komen.
Gregorius van Nyssa leefde van ongeveer 335 tot 395 en hoort met zijn broer Basilius de Grote en Gregorius van Nazianze bij de Cappadocische vaders, de denkers uit het huidige Turkije. Hij geldt als de geestelijke inspirator van het oosterse monnikendom, een oorspronkelijk denker die de traditie vasthield en tegelijk vernieuwde. Zijn beeld van het goddelijke duister werkte door in de latere mystiek, onder meer via Dionysius de Areopagiet.
Het is een klassiek werk dat om rustig lezen vraagt. Otheo bracht deze Nederlandse uitgave van 176 bladzijden uit in oktober 2026. Meer boeken uit deze traditie vind je in onze gids over christelijke mystiek, en wie zelf met het niet-weten verder wil, leest ook De wolk van niet-weten.
Leesgids
Boeken over stilte, contemplatie en de mystieke weg
