Wie verslagen leest van mensen die een psychedelische ervaring hadden, komt steeds dezelfde beschrijving tegen. Het gevoel van een afgebakend ik verdwijnt, de grens tussen binnen en buiten vervaagt, en wat overblijft voelt als eenheid met alles. Voor de een is dat een mystieke openbaring, voor de ander een tijdelijk effect van stoffen in het brein. Voorbij jezelf neemt die ervaringen als vertrekpunt voor vragen die filosofen al eeuwen stellen: wat is het zelf, wat is bewustzijn en wat is werkelijk?
Wat is ego-dissolutie?
Ego-dissolutie is de wetenschappelijke term voor het tijdelijk oplossen van het gevoel een apart zelf te zijn. Onderzoekers kennen het vooral uit studies met psilocybine en LSD, maar mensen beschrijven vergelijkbare ervaringen ook bij diepe meditatie, in de natuur of rond een bijna-doodervaring. In de filosofie roept het een lastige vraag op. Als het gevoel van een ik zo makkelijk kan wegvallen, wat was het dan eigenlijk? En vertelt de ervaring van eenheid iets over de wereld, of vooral iets over hoe je hersenen een zelf in elkaar zetten?
De Australische filosoof Chris Letheby verdedigde in Philosophy of Psychedelics (2021) dat de heilzame werking van zulke ervaringen niet afhangt van het geloof in een hogere werkelijkheid, maar van een veranderde verhouding tot het eigen zelf. Andere denkers vinden juist dat deze ervaringen het gangbare materialisme onder druk zetten. In dat debat stapt Gerlan den Braber met dit boek.
Van verboden terrein naar wetenschap
Psychedelica waren decennialang taboe. Sinds ongeveer twintig jaar groeit het onderzoek weer, onder meer aan de Johns Hopkins-universiteit, waar William Richards meewerkte, die de bevindingen beschreef in Psychedelica als bron van heling. In Nederland zette neurowetenschapper Michiel van Elk de stand van het onderzoek op een rij in Een nuchtere kijk op psychedelica. Ook de academische filosofie raakt er steeds meer bij betrokken. Voorbij jezelf voegt daar een denkende, verkennende blik aan toe. Het boek telt 296 pagina’s en verschijnt bij Letterwerk.
Over Gerlan den Braber
Den Braber is filosoof en werkte eerder in een gevangenis. Over die jaren verscheen In de bajes, een openhartig boek over wat er achter de muren gebeurt. Ook daar draaide het om grote vragen, zoals wat schuld, straf en vrije wil betekenen. In Voorbij jezelf richt Den Braber die nieuwsgierigheid op het bewustzijn zelf. Wie zich aangetrokken voelt tot de spirituele kant van dit onderwerp, kan verder lezen in Leven voorbij het ego van Leonard Jacobson.
Veelgestelde vragen
Is dit een boek over het gebruik van psychedelica?
Nee, het is een filosofisch boek over wat psychedelische ervaringen zeggen over het zelf en bewustzijn. Wil je meer weten over onderzoek en veiligheid, lees dan het boek van Michiel van Elk.
Heb je voorkennis van filosofie nodig?
Nee. Het boek is geschreven voor iedereen die zich afvraagt wat bewustzijn is. Nieuwsgierigheid en de bereidheid om mee te denken zijn genoeg.
Leesgids
Boeken over bewustzijn, plantmedicijnen en de grenzen van het zelf.
