In Leven is een kunst schrijft filosoof Paul van Tongeren over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst. Het vertrekpunt is eenvoudig: wie moet overleven, stelt geen vragen. Pas daarna kan van overleven leven worden, en daar hoort volgens Van Tongeren de kritische blik bij waarmee je je eigen leven onderzoekt. Ethiek is zo’n zelfonderzoek.
Wat is levenskunst volgens Van Tongeren?
Het boek bestaat uit zes hoofdstukken die samen een betoog vormen. Van Tongeren begint bij de vraag wat een goed leven betekent, met Socrates en Aristoteles als gidsen, en bespreekt het verschil tussen feiten en meningen, tussen objectief en subjectief. Daarna gaat hij in op geluk en menselijke waardigheid, en op wat een ervaring tot een morele ervaring maakt.
In het derde hoofdstuk zet hij deugdethiek naast de hedendaagse levenskunstfilosofie van Pierre Hadot, Wilhelm Schmid en Joep Dohmen. Volgens Hadot was filosofie in de oudheid vooral een manier van leven. Van Tongeren kijkt ook naar de grenzen daarvan, naar het menselijk onvermogen. De laatste hoofdstukken gaan over Griekse en christelijke deugden zoals geloof, hoop en liefde, over Nietzsche tegenover Aristoteles, en over de vraag of deugdethiek nog kan in een onttoverde natuur, met een uitstap naar de psychoanalyse.
Intermezzi en aforismen
Tussen de hoofdstukken staan korte teksten die het betoog onderbreken, met titels als Aandacht, Relaties, Liefde, Geduld en Schaamte. Ze gaan over intermenselijke relaties en de ervaring van tijdelijkheid. Het eerste intermezzo, Kunst, gaat over het werk van Nescio, wiens schrijversnaam Latijn is voor ‘ik weet het niet’. Van Tongeren leest de verhalen over Japi en de titaantjes als een spel tussen drie polen: de mensen, God en de natuur. Het boek sluit af met een reeks aforismen, en de schrijver nodigt de lezer uit om eventueel daar te beginnen.
Over de schrijver
Paul van Tongeren (Deventer, 1950) promoveerde aan de Katholieke Universiteit Leuven en was hoogleraar filosofische ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 2021 werd hij Denker des Vaderlands. Hij schreef dit boek in 2012, deels tijdens een verblijf aan het NIAS in Wassenaar, waar hij werkte aan zijn boek Het Europese nihilisme. Eerder verschenen onder meer Over het verstrijken van de tijd en Deugdelijk leven.
Wie houdt van filosofie als levenskunst, kan ook De vrolijke wijsheid lezen, over Montaigne en de oude filosofen. Een lichtere kennismaking met een andere Denker des Vaderlands is Stand-up filosoof van René Gude.
Veelgestelde vragen
Wat is deugdethiek?
Een vorm van ethiek die de vraag stelt welk soort mens je wilt zijn en welke karaktereigenschappen daarbij horen, met Aristoteles als belangrijke bron.
Is Leven is een kunst geschikt zonder filosofische achtergrond?
Het is een serieus boek, maar de intermezzi en aforismen maken het ook geschikt om in delen te lezen.
Leesgids
Meer boeken over dit onderwerp, door ons uitgekozen.
