Het Basisboek oosterse filosofie van Michel Dijkstra is een heldere inleiding in het denken van India, China en Japan. Het boek gaat chronologisch te werk, van de oudste Indiase wijsheidsteksten tot de vergelijkende filosofie van de Vlaamse denker Ulrich Libbrecht. Dijkstra studeerde journalistiek, filosofie en Sanskriet in Groningen en is docent en publicist op het gebied van oosterse filosofie en westerse mystiek.
Wat is oosterse filosofie?
In het voorwoord neemt Dijkstra afstand van het hardnekkige beeld van het Oosten als spirituele oase voor de uitgedroogde westerse ziel. Dat beeld maakt het oosterse denken volgens hem te smal. Net als de westerse filosofie kent de Aziatische wijsbegeerte kennistheorie, metafysica, ethiek en logica, en de grote cultuurgebieden ontwikkelden zich lange tijd los van elkaar. Het boeddhisme is de enige grote schakel tussen India en China, terwijl je taoïsten of confucianisten in India niet tegenkomt.
Hij laat ook de verschillen zien. Filosofie in het oude India was vanaf het begin praktisch en gericht op verlossing uit de kringloop van wedergeboorte. Het vroege Chinese denken draaide vooral om bestuur en moreel leven, met Confucius tegenover de vrijheid en spontaniteit van het taoïsme. Japan heeft de jongste filosofische geschiedenis en nam veel over uit China, maar gaf er een eigen draai aan.
De hoofdstukken
Het boek telt tien hoofdstukken. Ze gaan over de Vedische traditie, de filosofie van Boeddha, Nagarjuna en het mahayana, Shankara en het hindoeïsme, Confucius, het taoïsme van Lao Zi en Zhuang Zi, het Chinese chanboeddhisme, het shintoïsme, de zenmeester Dogen en tot slot Libbrecht. Elk hoofdstuk opent met de kerngedachten, heeft een kader met biografische informatie over de centrale denker en sluit af met fragmenten uit een primaire tekst. Begrippen in de kantlijn worden uitgelegd in een glossarium achterin, en er zijn suggesties om verder te lezen.
Een verrassend detail uit het voorwoord: Dijkstra laat zien hoe de schrijver Nescio in een brief vanuit Veere het nirvana beschreef, en hoe dichtbij oosterse gedachten soms in onze eigen literatuur liggen. Hij nodigt de lezer uit om oosterse filosofie met een literair oog te lezen.
Wie na dit overzicht dieper wil gaan, kan verder met Dijkstra’s De essentie van Dogen. Voor het Chinese deel is er onze gids Tao Te Ching en taoïsme.
Veelgestelde vragen
Is het Basisboek oosterse filosofie geschikt voor beginners?
Ja. Dijkstra beperkt zich bewust tot een basale weergave, met weinig voetnoten en een glossarium.
Welke landen komen aan bod?
India, China en Japan, de drie cultuurgebieden die Dijkstra als de belangrijkste van het Aziatische denken ziet.
Leesgids
Meer boeken over dit onderwerp, door ons uitgekozen.
