Zuivere aandacht
Wie vandaag een cursus mindfulness volgt, hoort vroeg of laat over ‘aandacht zonder oordeel’. Die uitleg gaat voor een groot deel terug op dit boek. Nyanaponika Thera beschreef de kern van de boeddhistische meditatie als zuivere aandacht (in het Engels bare attention): helder en onverdeeld opmerken wat er op elk moment in en om je gebeurt, zonder er meteen op te reageren. Onderzoekers die de geschiedenis van mindfulness bestuderen, noemen dit boek als een van de invloedrijkste bronnen van dat begrip.
Wat is de Satipaṭṭhāna Sutta?
Het boek draait om één toespraak van de Boeddha, de Satipaṭṭhāna Sutta, over de vier grondslagen van aandacht: het lichaam, de gevoelens, de geest en de verschijnselen die in de geest opkomen. Het eerste deel legt uit wat zuivere aandacht is en hoe je die oefent, in meditatie en in het gewone dagelijks leven, bij lopen, eten en werken. Het tweede deel bevat een volledige vertaling van de sutta zelf. Het derde deel is een bloemlezing van teksten uit de Pali-canon en latere bronnen over aandacht. Zo heb je de uitleg, de oorspronkelijke tekst en de verdieping in één band.
Van Siegmund Feniger tot Nyanaponika
Nyanaponika werd in 1901 in Duitsland geboren als Siegmund Feniger, in een joods gezin. In 1936 vertrok Feniger naar Sri Lanka en werd daar monnik in de theravadatraditie, als leerling van de Duitse monnik Nyanatiloka. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Nyanaponika als Duits staatsburger geïnterneerd in een kamp in India, waar intensief Pali-teksten werden bestudeerd en vertaald. In 1958 was Nyanaponika medeoprichter van de Buddhist Publication Society in Kandy, die wereldwijd boeddhistische teksten verspreidde. Een bekende leerling is de Amerikaanse monnik Bhikkhu Bodhi. Nyanaponika overleed in 1994.
De Engelse eerste uitgave dateert uit 1954, en in 1962 verscheen een herziene editie in Londen. Het boek is in ongeveer tien talen vertaald. Deze Nederlandse uitgave heeft als ondertitel Een handboek voor mentale ontwikkeling, telt 256 bladzijden en verschijnt gebonden bij Asoka. Meer over meditatie in de boeddhistische traditie vind je in Boeddhisme van Sjoerd de Vries en in De vonk en de vlam, over zen als levenskunst.
Is dit boek geschikt als je net begint met mediteren? Ja, het eerste deel legt de praktijk stap voor stap uit. De tekstverzameling achterin is meer voor verdieping, als je al een tijd oefent.
Is dit hetzelfde als vipassana? De aandachtsoefening uit de Satipaṭṭhāna Sutta vormt de basis van de vipassana- of inzichtmeditatie in de theravadatraditie. Dit boek is een van de klassieke inleidingen daarop.
