Heb je weleens het gevoel dat meer kopen, meer doen en meer bereiken je toch niet gelukkiger maakt? Dan is dit de klassieker voor jou. In Een kwestie van hebben of zijn laat Erich Fromm zien dat er twee manieren zijn om in het leven te staan, en dat de keuze daartussen bepaalt hoe vrij en levendig je je voelt. Het boek verscheen in 1976 als To Have or to Be? en is sindsdien alleen maar actueler geworden.
Wat is het verschil tussen hebben en zijn?
In de hebben-houding draait alles om bezit, macht en controle: over spullen, over kennis, over status en zelfs over andere mensen. Je bent wat je hebt, en dus ben je bang het te verliezen. In de zijn-houding gaat het om liefde, delen, creativiteit en werkelijk aanwezig zijn bij wat je doet. Fromm maakt dat verschil meteen voelbaar met twee dichters die een bloem zien. De Engelse dichter Tennyson plukt de bloem om haar te begrijpen. De Japanse dichter Bashō kijkt alleen, heel aandachtig, en laat haar staan.
Hebben en zijn in het dagelijks leven
Vervolgens volgt Fromm beide houdingen in gewone dingen: hoe we leren en onthouden, hoe we praten, lezen, liefhebben en geloven. Leer je om kennis te bezitten, of om erdoor te veranderen? Heb je een relatie, of leef je er een? Juist die alledaagse voorbeelden maken het boek zo herkenbaar.
Een apart hoofdstuk gaat over hebben en zijn in het Oude en het Nieuwe Testament en bij de middeleeuwse mysticus Meister Eckhart, voor wie loslaten de weg naar innerlijke rijkdom was. Daar zet Fromm een scherpe analyse van de consumptiemaatschappij tegenover, waarin mensen steeds meer kopen en zich toch leger voelen. Het laatste deel beschrijft de nieuwe mens en een samenleving die het zijn ondersteunt in plaats van het hebben.
Over Erich Fromm
Fromm (1900-1980) werd geboren in Frankfurt, werkte bij het Instituut voor Sociaal Onderzoek en vluchtte in de jaren dertig voor de nazi’s naar de Verenigde Staten. Hij verbond psychoanalyse met filosofie, sociologie en religie. Wereldberoemd werd hij met Liefhebben, een kunst, een kunde. Ook De angst voor vrijheid en De gezonde samenleving zijn bij ons verkrijgbaar.
Deze uitgave van Bijleveld heeft als ondertitel Naar een nieuwe levensoriëntatie in de consumptiemaatschappij en telt 240 pagina’s. Dat het boek inmiddels aan een zevende druk toe is, zegt genoeg.
Veelgestelde vragen
Is dit boek moeilijk om te lezen?
Het is helder geschreven en vol voorbeelden. Je hoeft geen kennis van psychologie of filosofie te hebben.
Met welk boek van Fromm begin je?
Liefhebben, een kunst, een kunde is zijn bekendste boek en een fijne eerste kennismaking. Dit boek is een goede tweede stap, omdat het dezelfde gedachten breder toepast op ons hele leven.
Meer van Erich Fromm? Alle boeken van Erich Fromm en waar je begint →
